Hakkari haber: Hakkari kiliminin her motifi ayrı bir anlam taşıyor (2)

Hakkari‘de asırlardır hanımefendilerin koyun yünü ve kök boya kullanarak hazırladıkları ipleri ilmek ilmek dokuyarak hazırladıkları kilimler, motifleriyle de yörenin kültürel zenginliğini yansıtıyor.

Gelişen teknolojiyle karşın geleneksel kilim dokumacılığının hala önemini koruduğu Hakkari’de, el emeği göz nuru kilimler hanımefendilerin hünerli ellerinde yaşam buluyor.

İl Ulusal Eğitim Müdürlüğüne bağlı Halk Eğitim Merkezi bünyesindeki atölyede görevli usta öğretici hanımefendiler, Merkezin desteğiyle temin edilen malzemelerle tezgahların başına geçip motifleri büyük bir titizlikle işliyor.

Kök boyayla renklendirilen iplerle dokunan kilimlerde yer edinen birbirinden değişik motifler, çoğu zaman ortaya çıkmış olduğu ya da yaygın kullanıldığı bölge ve aşiret adı ile ya da kişinin adıyla isimlendiriliyor.

Bölge insanının yaşantısındaki acı ve tatlı vakalar ile doğadan esinlenerek dokunan kilimlerde canbezar, hevçeker, çılgul, ertuşi, gevdan, jirki, gülgever, gülhezar, gülsarya, halitbeyi, herki, kesnekar, lüleper, şamari, şehvani ve şimkubik isminde olan motifler yer ediniyor.

“Kilimler zamanı belge durumunda”

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Türk El Sanatları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Öğretim Görevlisi Sibel Leventoğlu, AA muhabirine, YYÜ olarak kültürel değerlerin nesilden nesile aktarılmasına aracılık ettiklerini söylemiş oldu.

Bölgenin en mühim kültürel varlıklarından olan kilimlerin her yönüyle fazlaca kıymetli bulunduğunu belirten Leventoğlu, bölgede yaşayan genç kızların, hanımefendilerin tarih süresince duygularını, düşüncelerini, mutluluklarını ve beklentilerini ilmek ilmek işlediklerini söyledi.

Merkezde yörede dokunan kilimlerle ilgili bilimsel araştırmaların yapıldığını ifade eden Leventoğlu, “Yüzyıllardır süregelen motifleri gelecek kuşaklara aktarmak için 32 senedir Merkezimizde kadınlarımızla beraber çalışıyoruz. Kilimler birer zamanı belge ve yaratı niteliğindedir. Bu eserlere gözümüz şeklinde bakıyoruz. Kültürümüzü yaşatmak adına elimizden geleni yapıyoruz. Yok olmaya yüz tutmuş el sanatlarını, halıları ve kilimleri yaşatmayı, usta öğreticilere destek olmayı, kültürel mirasları gelecek nesillere aktarmayı amaçlıyoruz.” diye konuştu.

Bölgede tarihten gelen bir dokuma kültürünün bulunduğunu özetleyen Leventoğlu şunları kaydetti:

“Bölgesel motiflerin bir araya gelmesiyle kilimler oluşuyor. Kilimler motiflere gore isim alıyor. Canbezar, kesnekar, gülsarya, şamari, herki, lüleper, kurtağzı, koçboynuzu şeklinde değişik isimlerde birçok kilim var. Gülsarya motifini Sarya isminde bir karı dokumuştur. Motif güle benziyor. Sarya’nın gülü anlamını taşıyor. Lüleper motifi ise bu bölgede yetişen kırmızı, sarı ve beyaz renkli nilüfer çiçeğine benziyor. Lüleper motifi sevgiyi, aşkı ve sadakati konu alıyor. Koçboynuzu motifi de kuvveti ve gücü konu alıyor. Kurtağzı motifi, kurtların gece görüş özelliklerinden yola çıkılarak ışık, aydınlık ve güneşi anlatır. Dışarıdan gelen tehlikelere karşı koruduğuna inanmış olduğu için akrep motifi de fazlaca sık kullanılmış. Şamari motifi, fazlaca yaygın kullanılmış. Mar yılan demek. Yılan tarağı anlamını taşıyan şamari güç, sıhhat ve bereketi temsil ediyor. Tüm kilimlerin, atılan her ilmeğin ayrı bir anlamı var. Bu kültürel mirası ikimiz de merkez olarak en iyi şekilde koruyup gelecek nesillere aktarmaya çalışıyoruz.”

“Yeni nesillere öğretmek istiyoruz”

Usta öğretici Siti Duman ise yöreye özgü kilimlerini yaşatmak için çaba gösterdiklerini dile getirdi.

Kentte birçok kadının kilim dokumayı bildiğini ifade eden Duman şunları söylemiş oldu:

“Anneannelerimiz, annelerimizden öğrendiğimizi inşallah ikimiz de yeni nesillere öğretmek istiyoruz. Her kilimin ayrı bir hikayesi var. Örneğin canbezar kilimi. Hakkari’ye ilişkin olan yapılışı zor bir kilimdir. Titizlikle yapılıyor. Yapanı canından bıktırdığı için adını canbezar koymuşlar. Runas bitkisi, ceviz ve nar kabuğundan rengini alıyor. Kilimin ana renkleri kırmızı, lacivert, beyaz. Kök boyadan elde edilmiş ipliklerle meydana getirilen kilimlerin renginde solma olmuyor. Yaptığımız kilimler bilhassa il dışından ilgi görüyor.”

Sıdıka Ertuş da “Burada emek vererek aile ekonomimize katkı sağlıyoruz. Kilimlerimiz buranın kültürünü yansıtıyor. Çanta, telefon kılıfı, ajanda, minik süsler, isimlikler de üretiyoruz. Ürettiğimiz ürünleri Türkiye’nin birçok yerine gönderiyoruz.” dedi.

Usta öğretici Naciye Ermağan, her motifin kendine gore zorluklarının belirterek “Canbezar ve gülsarya kilimlerinin yapılışı nispeten daha zor. Her birimizin 12 talebesi vardı, onlara da öğrettik. Yapılışı büyük emek gerektiriyor. Tutarları da boyutuna gore 3 ila 5 bin lira içinde değişiyor.” diye konuştu.

ulusal eğitim bakanlığı Hakkari Kültür Sanat Güncel Haberler

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.